Fosfaatrechten: een papieren werkelijkheid met echte milieuschade

Fosfaatrechten zijn ingevoerd om de milieudruk van de melkveehouderij te begrenzen. Het systeem loopt echter steeds vaker vast en pakt zelfs averechts uit.

De NVWA waarschuwde dat ruim een derde van de melkveebedrijven in 2026 mogelijk meer fosfaat produceert dan de rechten toelaten: bijna 4.800 bedrijven, volgens cijfers aan vakblad Boerderij. Bij 446 bedrijven is het verwachte tekort groter dan 1.000 kilo. Het totale tekort bedraagt ruim 1,8 miljoen kilo fosfaat, ongeveer 32.000 koeien, en is aanzienlijk groter dan een jaar eerder. Een belangrijke oorzaak is de stijgende melkproductie per koe: bedrijven produceren meer fosfaat zonder dat het aantal dieren hoeft toe te nemen.

De aangekondigde koppeling met ammoniakplafonds versterkt dit. Volgens diverse analyses worden bedrijfsplafonds voor ammoniak mede gebaseerd op bestaande fosfaatrechten. Een administratief instrument bepaalt zo de ontwikkelingsmogelijkheden van bedrijven, ongeacht de feitelijke milieubelasting op het erf.

Tegelijk wordt sterk ingezet op emissiereducerende technieken zoals de Lely Sphere. Op papier zijn de reducties indrukwekkend, maar in de praktijk is er nog discussie over robuustheid en reproduceerbaarheid onder echte bedrijfsomstandigheden. Voorzichtigheid is geboden wanneer theoretische emissiewinst direct wordt omgezet in extra ontwikkelruimte.

Juist dat zien wij gebeuren. In meerdere recente vergunningprocedures in de Achterhoek wordt de stikstofruimte die zulke systemen op papier opleveren benut voor veel meer koeien. Blijven de prestaties achter, dan is de extra ruimte al vergund en betaalt het milieu de rekening. Meer dieren vraagt bovendien om meer fosfaatrechten: twee grotendeels administratieve systemen versterken elkaar. Bij duizenden bedrijven dreigt een overschrijding, of is die al een feit. Dan rijst de vraag of het stelsel zijn milieudoelen nog haalt.

Het debat moet minder gaan over papieren rechten en meer over de daadwerkelijke belasting van lucht, water en bodem. Emissiearme technieken verdienen een eerlijke kans, maar de beloofde winst moet eerst in de praktijk worden aangetoond voordat die wordt omgezet in productieruimte. Bedrijven die aantoonbaar minder uitstoten, verdienen beloning. Een stelsel dat het milieu moet beschermen, verliest zijn geloofwaardigheid als een groeiende groep bedrijven structureel buiten de ruimte opereert. Werkelijke milieuprestaties moeten centraal staan, niet de papieren werkelijkheid.

Scroll naar boven