De afgelopen maanden heeft de rechtbank Gelderland twee omgevingsvergunningen vernietigd voor het stikstofdeel: één voor een nieuwe varkensstal in Neede, en één voor twee nieuwe stallen in Vragender. In beide zaken hebben wij samen met bezorgde buurtbewoners en Mobilisation for the Environment (MOB) opgetrokken om te voorkomen dat de varkenspopulatie opnieuw met duizenden dieren zou toenemen in een regio die al zwaar onder druk staat.
De dossiers hebben gemeen dat gemeenten en provincie de vergunningen wilden verlenen alsof krimp van de veestapel niet nodig is. In Vragender werd zelfs voorbijgegaan aan de ligging op slechts 1,5 kilometer van het Korenburgerveen, een Natura 2000‑gebied dat nu al overbelast is. In Neede werd zelfs een feestelijke presentatie georganiseerd rond een “innovatieve” vergunning, terwijl de uitwerking op de omgeving en de technische onzekerheden van de meetmethode nauwelijks waren meegewogen. Bestuurlijk wensdenken in plaats van zorgvuldige toetsing.
In beide vergunningen speelde doelsturing een centrale rol: het meten van ammoniakuitstoot met sensoren in plaats van het rekenen met emissiefactoren. Dat kan een einde maken aan de papieren werkelijkheid waarin emissies worden berekend op basis van factoren die in de praktijk niet blijken te kloppen. Maar doelsturing staat of valt met de uitvoering. En precies daar gaat het mis.
De meetopzet kent (nog) de nodige gebreken: de sensoren zijn onvoldoende nauwkeurig, de controlefrequentie was te laag, achtervang bij uitval ontbrak en de meting van geur en fijnstof, die de leefomgeving van omwonenden direct aantasten, was niet goed genoeg geregeld. Toch heeft de rechtbank in beide zaken alle gewicht toegekend aan de instantie die de meet-methodieken zelf heeft ontwikkeld. Wageningen Livestock Research schreef de richtlijn, ijkte de sensor, beoordeelde het meetplan en trad vervolgens op als deskundige. Onafhankelijke toetsing ontbreekt, terwijl dat juist essentieel is bij een experimentele methode die grote gevolgen kan hebben voor de leefomgeving.
Wij hebben in beide procedures concrete technische en juridische hiaten benoemd. Die zijn onvoldoende gewogen. De rechtbank heeft de stikstofmotivering terecht vernietigd, maar gaat in grote lijnen wel mee in de opzet van de doelsturing. Dat baart ons zorgen. We overwegen dan ook om in beroep te gaan, specifiek op het onderdeel doelsturing.
Doelsturing kan alleen functioneren wanneer de meetopzet robuust, controleerbaar en onafhankelijk is. Dat is nu niet het geval. Wij vragen daarom om onafhankelijke wetenschappers die beide standpunten objectief wegen, zodat de rechter niet opnieuw hoeft te vertrouwen op een partij die z’n eigen vlees keurt.
Maar het goede nieuws is dat de stallen in Neede en Vragender voorlopig niet gebouwd mogen worden. En dat blijft ons doel, het tegengaan van staluitbreidingen.